5 ciekawostek o mikserze recepturowym: Ewolucja od tradycji do cyfrowej precyzji
Oto 5 faktów, które przybliżają realia pracy we współczesnym laboratorium recepturowym.
1. Precyzja zamiast intuicji
W dawnych czasach aptekarze, nie dysponując precyzyjnymi przyrządami pomiarowymi, musieli polegać na metodach, które dziś uznalibyśmy za mało powtarzalne. Aby zachować spójność procesu ucierania, instrukcje w dawnych receptariuszach często sugerowały odmierzanie czasu za pomocą modlitw – na przykład zalecając mieszanie składników tak długo, aż farmaceuta trzykrotnie odmówi Ojcze Nasz. Takie podejście było jednak obarczone ogromnym ryzykiem błędu, ponieważ tempo pracy zależało od zmęczenia czy doświadczenia osoby przygotowującej lek, co bezpośrednio rzutowało na jednorodność i jakość preparatu.
Prawdziwy przełom w tej dziedzinie nastąpił w 1994 roku w Niemczech, kiedy to firma Gako Deutschland GmbH opatentowała oryginalną technologię Unguator. To właśnie na tym fundamencie wyrosło nowoczesne rozwiązanie Electronic Mortar and Pestle (EMP), które pozwoliło na standaryzację procesu sporządzania leków półstałych i znaczące ograniczenie wpływu zmiennych.

Współczesne urządzenia, takie jak FagronLab™ EMP, oferują farmaceutom pełną kontrolę nad kluczowymi parametrami, pozwalając na ustawienie czasu pracy z dokładnością co do sekundy – w szerokim zakresie od 5 sekund aż do 10 minut. Dzięki regulacji prędkości obrotowej, która może sięgać nawet 2400 obr./min, każda partia leku przygotowywana jest w sposób w pełni powtarzalny. Dzięki temu proces staje się w pełni zwalidowany, co zapewnia wysoką jakość i właściwą jednorodność gotowego preparatu.
2. Biokompatybilność i odporność materiałowa
W przeszłości naczynia wykonane z metali reaktywnych (takich jak brąz czy ołów) mogły zanieczyszczać leki drobinami uwalnianymi podczas pracy. Współczesne standardy USP i GMP wymagają jednak, aby sprzęt mający kontakt z lekiem był chemicznie obojętny i nie wykazywał właściwości sorpcyjnych.
Właśnie dlatego standardowe łopatki mieszające FagronLab™ SMB są powlekane azotkiem tytanu (TiN). Ta charakterystyczna złocista powłoka znacząco podnosi twardość metalu oraz jego odporność na korozję chemiczną i mechaniczną. Rozwiązanie to eliminuje ryzyko przedostawania się do niego mikrocząsteczek wynikających z eksploatacji sprzętu.
3. Higiena, która chroni dwie strony lady
Przygotowanie leku w moździerzu (system otwarty) wiąże się z ekspozycją preparatu na czynniki zewnętrzne, takie jak zanieczyszczenia mechaniczne, drobnoustroje czy utlenianie. Wpływa to również na bezpieczeństwo personelu poprzez ryzyko wdychania pyłu z ucieranych substancji. Zgodnie z wytycznymi GMP, zaleca się dążenie do stosowania systemów zamkniętych.
Systemy FagronLab™ EMP realizują to założenie dzięki wykorzystaniu tub, które pełnią podwójną rolę: są szczelną komorą mieszającą i jednocześnie gotowym opakowaniem bezpośrednim. Takie rozwiązanie znacząco ogranicza kontakt leku z otoczeniem oraz pozwala zminimalizować straty substancji czynnych, które często powstają podczas przenoszenia preparatu między naczyniami.
4. Wszechstronność bez grudek
Wbrew powszechnemu przekonaniu, mikser recepturowy nie jest narzędziem służącym wyłącznie do sporządzania maści. Technologia EMP umożliwia przygotowanie szerokiego spektrum form leków, w tym czopków i globulek – w ich przypadku baza może być topiona bezpośrednio w tubie w łaźni wodnej (do 85°C), a następnie homogenizowana z substancją czynną. Z kolei przy sporządzaniu żeli i emulsji, wysokie prędkości obrotowe sięgające 2400 obr./min pozwalają na uzyskanie wysokiego stopnia jednorodności i stabilnej struktury preparatu w krótkim czasie.
5. Magia ruchomego dna
Istotnym czynnikiem wpływającym na stabilność leków jest obecność powietrza. Powietrze uwięzione w preparacie podczas tradycyjnego ucierania może przyspieszać procesy utleniania wrażliwych składników oraz wpływać na precyzję dawkowania, zwłaszcza w przypadku leków aplikowanych objętościowo.
Nowoczesne tuby ograniczają to ryzyko dzięki zastosowaniu ruchomego dna, które pozwala farmaceucie usunąć nadmiar powietrza z wnętrza pojemnika jeszcze przed rozpoczęciem procesu mieszania. Rozwiązanie to jest korzystne także dla pacjenta – konstrukcja umożliwia precyzyjne dozowanie leku bez otwierania całego pojemnika, co chroni zawartość przed zanieczyszczeniem w trakcie użytkowania.
W przypadku preparatów o szczególnych wymaganiach technologicznych, systemy deaeracji, takie jak FagronLab™ PM140, pozwalają na jeszcze dokładniejsze usunięcie mikropęcherzyków powietrza, zapewniając pełną jednorodność struktury leku.